Schilder- en druktechnieken

Wat is Grafiek?
De Grafische technieken bieden de mogelijkheid meer afdrukken te maken van een zelfde ontwerp. De grafische techniek biedt de kunstenaar een scala aan mogelijkheden om zijn kunst een specifiek karakter te geven. Daarnaast kan het kunstwerk door vervaardiging in oplage op grotere schaal worden verspreid. De kunstenaar zelf bepaald de oplage van de te maken prenten. Zo geeft de aanduiding 12/30 aan dat de totale oplage 30 stuks is en dat we hier hebben te maken met nummer 12.

Het werk is altijd door de kunstenaar gesigneerd en soms dateert de kunstenaar het werk, maar zeker niet altijd. Verder kunnen er nog verschillende begrippen op het blad voorkomen: e.d (eigen druk), e.a. (epreuve d'artiste) oftewel de goedgekeurde proefdruk van de kunstenaar zelf ook wel genoemd a.p. (artist proof). Elke grafische techniek heeft zo zijn eigen effecten en kenmerken. Zo maken we onderscheid tussen de steendruk (of litho), de zeefdruk.


Steendruk of litho
Op een vlak geslepen, poreus soort steen is een korrelig (grein) aangedacht. De kunstenaar brengt met vet krijt zijn voorstelling direct op de steen aan. Deze wordt vervolgens behandeld met een weinig salpeterzuur en Arabische gom. Deze combinatie maakt de steen waterhoudend en verfafstotend. De steen wordt nu met een rol in geïnkt. De inkt hecht zich aan de met vet krijt getekende lijnen. Daarna wordt een vel papier op de steen gelegd en wordt het geheel onder een lithopers doorgehaald waardoor de inkt in het papier dringt. Voor een steendruk met acht kleuren zijn er acht verschillende stenen nodig. Dit tijdrovende en precieze werk maakt duidelijk dat een steendruk niet goedkoop kan zijn.
top

Mezzotint
De mezzotint is een procédé van omgekeerde tonaliteit waarbij men van donker naar licht werkt. De koperen plaat wordt eerst bewerkt met een zogenaamd wiegijzer tot het oppervlak geheel uit putjes bestaat. Wanneer men de plaat zo zou inkten dan zou de afdruk volkomen zwart zijn. Vervolgens polijst de graveur gedeelten van het koper tot ze minder of helemaal geen inkt meer vasthouden; bij het afdrukken komt het motief uit de donkere achtergrond naar voren.
top

Zeefdruk
De zeefdruk is een sjabloon procédé. Over het ontwerp wordt een vel doorschijnend papier gelegd en voorzien van een waslaag. Met een sjabloneermes worden de contouren van alle in het ontwerp voorkomende kleuren de één na de andere en elk op een eigen vel in de was nagetrokken. Als men de kleur rood wil gaan drukken wordt van die delen in deze kleur gedrukt moeten worden, de waslaag verwijderd. Zo ontstaat en negatief sjabloon. Dit wordt door verhitting overgebracht op een tevoren in een raam gespannen weefsel(de zeef). De was blokkeert de mazen in de zeef terwijl het op die plaatsten waar de was is verwijderd, open blijft. Door de plaatsen wordt de verf, met een zogenoemde rakel, "gezeefd". Voor elke volgende kleur (soms wel 30 of meer) wordt dezelfde techniek toegepast.
top

Steendruk of litho
De kunstenaar snijdt in het houtblok (of linoleum) datgene uit wat op de prent blanco moet blijven. Is het werk gereed dan wordt het materiaal in geïnkt. Vervolgens wordt er een vel papier opgelegd en door middel van druk via een degelpers wordt de voorstelling op papier overgebracht.
top

Aquatint
De aquatint is een procédé dat een effect oplevert dat overeenkomst vertoont met een aquarel. De plaat wordt bedekt met een grondlaag bestaande uit fijn harspoeder. Deze grondlaag is zo poreus dat zuur bij uitwerking de plaat om elk afzonderlijk harsdeeltje heen etst. Afhankelijk van de fijnheid van de harstdeeltjes kan de prent variëren van kleine kleurstipjes tot een egaal vlak. Daar met de aquatint slechts vlakken van een enkele tint verwezenlijkt kunnen worden en lijnen niet mogelijk zijn wordt de techniek vaak toegepast in combinatie met etsen.
top

Hoogdruk
Bij hoogdruk verwijdert de kunstenaar al het materiaal uit de plaat dat hij niet wil afdrukken. Het hierdoor vrijgekomen hoog gelegen gedeelte zal de compositie van het drukwerk gaan vormen. Het is met deze techniek mogelijk om meerdere kleuren in een drukgang op het papier te brengen.
top

Giclée
Dit is een reproductie van bijzonder hoge kwaliteit papiersoort, inkt en nauwkeurigheid. De oplage is altijd gelimiteerd door de kunstenaar en voorzien van certificaat. Ten opzichte van bijvoorbeeld een zeefdruk is dat het hier geen benadering van een origineel is maar een nauwkeurige reproductie van het origineel door middel van digitale printtechnieken. Het printen van een Giclée kost veel tijd en inkt en is daarom kostbaar. Giclées mogen niet in direct zonlicht worden gehangen daar deze inkt iets gevoeliger is voor UV straling. Bij dit soort werken is het aan te raden om de Giclée te voorzien van UV werend glas. Vergeet niet dat zonlicht/UV straling slecht is voor alle kunstwerken en druktechnieken, vermijd met kunstwerken altijd direct zonlicht!
top

Ets of kleurets
In tegenstelling tot de houtsnede is de ets een afdruk van dieper liggende partijen. Een ets ontstaat door een koperen plaat te voorzien van een etsgrond(meestal een laag was). In deze waslaag wordt met een naald de voorstelling aangebracht. Waar de waslaag wordt weg gekrabd komt dus de koperen plaat weer tevoorschijn. Vervolgens wordt de plaat in een zuur gelegd. De was, die bestand is tegen zuur, beschermd de etsplaat. Alleen op de plaatsen waar de waslaag met etsnaald werd opengehaald wordt nu verwijderd en het inkten van de plaat kan nu beginnen. Tenslotte wordt nu de plaat onder de etsplaat op vochtig papier afgedrukt. Dit gebeurt onder hoge druk waardoor rondom de etsplaat altijd een 'indruk' in het papier ontstaat, kenmerkend voor de etstechniek.
top

terug

top